Eritrosit sedimantasyonunun gözlemlenmesi, antik dönemlere kadar uzanmakta olup, ilk olarak kanın çökelme davranışı hastalık göstergesi olarak yorumlanmıştır. Modern anlamda ESR ölçümü ise 1890’lı yıllarda Edmund Faustyn Biernacki tarafından tanımlanmıştır.
Daha sonra Robert Fåhræus inflamasyon ve gebelik ile ESR arasındaki ilişkiyi göstermiş, Alf Vilhelm Albertsson Westergren ise yöntemi standardize ederek günümüzde kullanılan referans metodolojinin temelini oluşturmuştur.
Bu gelişmeler sonucunda ESR, uzun yıllar boyunca inflamasyonun değerlendirilmesinde “genel hastalık göstergesi” olarak kullanılmıştır.
ESR Nedir?
Eritrosit sedimantasyon hızı (ESR), antikoagülanlı tam kanda eritrositlerin yerçekimi etkisiyle 1 saat içinde çöktüğü mesafenin ölçülmesidir (mm/saat).
ESR aslında doğrudan bir “çökme” ölçümü değil, eritrosit agregasyonunun (rouleaux oluşumu) bir göstergesidir.
Eritrositlerin bu davranışı şu temel özelliklere bağlıdır:
• Zeta potansiyeli: Negatif yüzey yükü eritrositlerin birbirini itmesine neden olur.
• Hücre şekli ve deformabilitesi: Disk yapısı agregasyonu kolaylaştırır .
• Hematokrit: Hücre yoğunluğu sedimantasyonu belirler .
Plazmadaki fibrinojen ve immünoglobulinler bu itici kuvveti azaltarak hücrelerin birbirine yaklaşmasını sağlar ve ESR’yi artırır.
ESR Testi Nasıl Yapılır? (Manuel ve Otomatik Yöntemler)
Manuel Yöntemler
1.Westergren yöntemi (altın standart):
• Venöz kan, %3,2–3,8 sodyum sitrat ile genellikle 1:4 oranında karıştırılır
• 20 cm’lik dik tüpe alınır
• 1 saat sonunda çökelme mesafesi ölçülür
2.Wintrobe yöntemi:
• Daha kısa tüp kullanır (≈11 cm)
• Duyarlılığı Westergren’e göre daha düşüktür
Otomatik Yöntemler
• Modifiye Westergren prensibi veya alternatif teknolojiler (optik, fotometrik)
• Daha hızlı ve standardize sonuçlar sağlar
• Günümüzde laboratuvarların büyük kısmı bu sistemleri kullanmaktadır
Detaylı bilgi için başlığı tıklayın
Eritrosit Sedimentasyon Hızı (ESR) analizlerinde, antikoagülan
olarak kullanılan “Sodyum Sitrat Çözeltisi 0,15 Molar (% 3,8 a/h)”
güvenilir ve standartlara uygun şekilde temin edilmektedir.
Eritrosit Sedimantasyonunun Üç Evresi Nedir?
ESR süreci sigmoidal bir eğri izler ve üç fazdan oluşur:
1. Lag (Agregasyon) Fazı (~10 dk)
Eritrositler rouleaux oluşturur ve agregatlar büyür .
2. Sedimentasyon Fazı (~40 dk)
Oluşan agregatlar sabit hızla çöker .
3. Paketlenme Fazı (~10 dk)
Hücreler tüpün dibinde birikir ve hız azalır .
Eritrositlerin Çökelme Hızını Hangi Faktörler Etkiler?
ESR, çökelmeyi artıran ve azaltan faktörlerin dengesi ile belirlenir:
Artıran Faktörler
• Fibrinojen ve immünoglobulin artışı
• Anemi
• Makrositik eritrositler
Azaltan Faktörler
• Eritrositlerin negatif yüzey yükü (zeta potansiyeli)
• Yüksek plazma viskozitesi
• Polisitemi
Teknik Faktörler
• Tüpün eğik olması → ESR artar
• Düşük sıcaklık → ESR azalır
• Gecikmiş analiz → yanlış sonuç
ESR Düzeylerindeki Değişikliklerle Hangi Durumlar İlişkilidir?
ESR, spesifik olmayan ancak klinik olarak değerli bir parametredir.
Artmış ESR ile ilişkili durumlar:
• Enfeksiyonlar
• Otoimmün hastalıklar
• Maligniteler
• Gebelik şeklinde sıralanabilir.
Düşük ESR ile ilişkili durumlar:
• Polisitemi
• Orak hücre hastalığı
• Hipofibrinojenemi şeklinde sıralanabilir.
Sonuç
Eritrosit sedimantasyon hızı (ESR), basit ancak çok faktörlü bir biyofiziksel sürecin klinik ölçümüdür. Eritrosit agregasyonu, plazma proteinleri ve teknik koşulların birlikte etkisiyle belirlenir.
Kullanıcı taleplerine bağlı olarak, ürünler istenilen hacimlerde temin edilebilmektedir.
İletişim ve Teklif
Ürünlerimizle ilgili teknik dokümantasyon talepleriniz için kalite@gbl.com.tr, fiyat teklifi almak için teklif@gbl.com.tr adresleri üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Mikroskopi alanındaki diğer ürünlerimiz lütfen Mikroskopi GBL web sitemizi ziyaret ediniz.
Yazar: Ebubekir ERTAŞ / Biyolog
E-Mail: bekir@gbl.com.tr
Birim: Mikroskopi Ürün Grubu Sorumlusu
Tarihi: 28.03.2026